AHMET MİTHAT EFENDİ

AHMET MİTHAT EFENDİ Hayatı ve eserleri

Ahmet Mithat Efendi 1844’te İstanbul’da doğdu. 28 Aralık 1912’de İstanbul’da yaşamını yitirdi. İstanbul Mısır Çarşısı esnafından Hacı Sülayman Ağa’nın oğlu. Babasını küçük yaşta kaybeden ahmet Mithat,  1854’te Vidin’de bulunan ağabeyinın yanına gönderildi. Eğitimine burada başladı. 1857’de ailesi ile birlikte İstanbul’a döndü.

Ağabeyinin yanında çalıştığı Mithad Paşa’nın yanına girdi. Mithad Paşa 1861’da Niş Valiliği’ne atanınca ağabeyi ile birlikte Niş’e gitti. Rüşdiyeyi orada bitirdi. Rusçuk’da Tuna Vilayeti Kalemi’ne memur olarak girdi. Çalışkanlığı ile Mithad Paşa’nın gözüne girdi. Paşa ona kendi adını verdi. Bu arada özel dersler alarak Fransızca’sını ilerletti. 1866’da çevirmen olarak gittiği Sofya’da evlendi. Tuna Gazetesi’nin başyazarı oldu. 1869’da Mithad Paşa ile birlikte Bağdat’a gitti. Vilayet matbaası ve resmi vilayet gazetesi Zevra’nın müdürlüğünü yaptı. İlk kitabı olan Hece-i Evvel adlı ders kitabını burada yazdı.

1871’da ağabeyi ölünce İstanbul’a döndü. Tahtakale’deki evinin altına küçük bir matbaa kurarak kendi kitaplarını basmaya başladı. Bir yandan da Basiret gazetesine yazılar yazdı. 1872’da Namık Kemal ile tanıştı. Devir ve Bedir isimli iki gazete çıkardı. Bu gazeteler kapatılınca Dağarcık ve Kırkambar dergilerini yayınladı. Bu dergilerde çıkan yazılar nedeniyle Namık Kemal, Ebüzziya Tevfik gibi yazarlarla birlikte Rodos’a sürgüne gönderildi. 3 yıl kaldığı Rodos’ta Medrese-i Süleymaniye isimli bir okul açıp ders verdi. 5. Murat’ın affıyla 1876’da İstanbul’a döndü. 1876’da İttihat Gazetesi’ni yayınlamaya başladı. Muhalif tutumunu yumuşatarak 2. Abdülhamit’e yakınlaştı. Devletin resmi gazetesi Takvim-i Vakayi ve devletin basımevi olan Matbaa-i Amire’nin müdürlüğüne atandı. Mithad Paşa davasında paşanın aleyhine tanıklık yaptı. 1878’de Osmanlı Sarayı’nın desteğiyle Tercüman-ı Hakikat gazetesini kurdu. 1888’de İsveç’te toplanan Müsteşrikler Kongresi’ne katıldı. 1895’te Meclis-i Umur-ı Sıhhiye ikinci reisi oldu. Aynı yıl Sabah gazetesinde yayınlanan “Dekadanlar” başlıklı yazısıyla Servet-i Fünun‘u eleştirdi. Sanat ve edebiyat çevrelerinin tepkisini çekti. Yazarlığı bırakmak zorunda kaldı. Ölümüne kadar Darülfünun’da dünya tarihi ve dinler tarihi dersleri verdi, hayır kurumlarında çalıştı.

Edebi Kişiliği:

  • Ahmet Mithat denilince ilk akla gelen romancılığı ve hikayeciliğidir.
  • Ahmet Mithat, ilk romanlarında batı edebiyatını örnek almış; Batı edebiyatında ki eserleri adapte yoluna gitmiştir.
  • Sade dille yazdığı eserlerinde toplumu geliştirmeyi amaçlamış, toplumu bilgilendirme amacı güden Ahmet Mithat Efendiye ” Hace-i Evvel” unvanı verilmiştir.
  • Eserlerinde iyileri ödüllendiren, kötüleri de cezalandıran Ahmet Midhat, bu tutumuyla da topluma şekil vermeye çalışmıştır.
  • Eserlerinde sık sık okuyucuya “Ey Kari!” diyerek başladığı, okuyucu ile direkt konuştuğu, bilgi verdiği bölümler roman tekniği bakımından bir kusur olarak kabul edilebilir.
  • ilk eserlerinde romantizmin etkileri görülürken daha sonraları realizmin ve natüralizmin etkisinde eserler vermiştir.
  • eserlerinde esaret, cinayet ve polisiye olaylar ağırlıklı olarak işlenmiştir. Bu da ondaki popüler roman yazma isteğinden kaynaklanmaktadır. Ahmet Midhat Efendi iyi roman yazmak yerine çok sayıda roman yazmayı ve çok fazla kişiye ulaşabilmeyi amaçlamıştır.
  • 200’e yakın eseriyle tam bir yazı makinesi olarak görülmüştür.
  • Evinin bodrumunda açmış olduğu matbaada eserlerini basmış, kalemi ile geçinmeye çalışmıştır.

Ahmet Mithat Efendi’nin Eserleri

Romanları

  • Hasan Mellâh yâhud Sır İçinde Esrar (1874)
  • Dünyaya İkinci Geliş yâhud İstanbul’da Neler Olmuş (1874)
  • Hüseyin Fellah (1875)
  • Felatun Bey ile Rakım Efendi (1875)
  • Karı-Koca Masalı (1875)
  • Paris’de Bir Türk (1876)
  • Çengi (1877)(oyun)
  • Süleyman Musûlî (1877)
  • Yeryüzünde Bir Melek (1879)
  • Henüz On Yedi Yaşında (1881)
  • Karnaval (1881)
  • Amiral Bing (1881)
  • Vah! (1882)
  • Acâib-i Âlem (1882)
  • Dürdâne Hanım (1882)
  • Esrâr-ı Cinâyât (1884)
  • Cellâd (1884)
  • Volter Yirmi Yaşında (1884)
  • Hayret (1885)
  • Cinli Han (1885)
  • Çingene (1886)
  • Demir Bey yâhud İnkişâf-ı Esrâr (1887)
  • Fennî Bir Roman Yâhud Amerika Doktorları (1888)
  • Haydut Montari (1888)
  • Arnavutlar-Solyotlar (1888)
  • Gürcü Kızı yâhud İntikam (1888)
  • Nedâmet mi? Heyhât (1889)
  • Rikalda yâhut Amerika’da Vahşet Âlemi (1889)
  • Aleksandr Stradella (1889)
  • Şeytankaya Tılsımı (1889)
  • Müşâhedât (1890)
  • Ahmed Metin ve Şîrzât (1891)
  • Bir Acîbe-i Saydiyye (1894)
  • Taaffüf (1895)
  • Gönüllü (1896)
  • Eski Mektûblar (1897)
  • Mesâil-i Muğlaka (1898)
  • Altın Âşıkları (1899)
  • Hikmet-i Peder (1900)
  • Jön Türkler (1910)

Öyküleri

  • Kıssadan Hisse (1870)
  • Letâif-i rivayet
  • Suni’fi Zann(1870)
  • Gençlik (1870)
  • Esâret (1870)
  • Teehhül (1870)
  • Felsefe-i Zenân (1870)
  • Gönül (1870)
  • Mihnetkeşân (1870)
  • Firkat (1870)
  • Yeniçeriler (1871)
  • Ölüm Allâhın Emri (1873)
  • Bir Gerçek Hikâye (1876)
  • Bir Fitnekâr (1876)
  • Nasîb (1877)
  • Çifte İntikam (1887)
  • Para (1887)
  • Kısmetinde Olanın Kaşığında Çıkar (1887)
  • Diplomalı Kız (1890)
  • Dolabdan Temâşâ (1890)
  • İki Hud’akâr (1893)
  • Emânetçi Sıdkı (1893)
  • Cankurtaranlar (1893)
  • Ana-Kız (1893)

Oyunları (Tiyatro – Piyes)

  • Eyvah (oyun, 1871)
  • Açık Baş (oyun, 1874)
  • Ahz-ı Sar yahut Avrupa’nın Eski Medeniyeti (1874)
  • Zuhur-ı Osmaniyan (1877)
  • Çengi (1877)
  • Çerkeş Özdenler (1884)
  • Fürs-i Kadim’de Bir Facia yahut Siyavuş (oyun, 1884)

Dil Kitapları

  • Durub-ı Emsal-i Osmaniye Hekimiyatının Ahvalini Tasvif (1871)

Tarih

  • Kainat (15 kitap, 1871-1881)
  • Üss-i İnkilab (2 cilt, tarih 1877-1878)
  • Tarih-i Umumi (2 cilt, 1878-1879)
  • Mufassal Tarih-i Kurun-ı Cedide (3 cilt, 1886-1888)
  • Tedris-i Tarih-i Edyan (1913)
  • Tedris-i Tarih-i Umumi (1913)

Makale – Mektup

  • Menfâ (1877)
  • Zübdet-ül Hakayık (anı-belge, 1878)
  • Ekonomi-Politik (1879)
  • Müntehabat-ı Tercüman-ı Hakikat (3 cilt, 1883)
  • Arnavudlar ve Solyotlar (1888)
  • Müntehebat-ı Ahmed Mithad (3 cilt, 1889)
  • Halla-ü Ukad (mektuplar, 1890)

Ruhbilim

  • Nevm ve Hâlât-ı Nevm (1881)
  • İlhamat ve Tagligat (1885)

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://www.dersedebiyat.com/index.php/2016/02/ahmet-mithat-efendi/

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Araç çubuğuna atla