CUMHURİYET DÖNEMİNDE ROMAN VE HİKAYE

 Cumhuriyet Döneminde Hikaye ve Özellikleri ( 1923- 1940)
1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisinde Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı başlamıştır.
Hikâyelerde realizm akımının etkileri görülür.
Hikâyelerde Maupassant hikâye (olay hikâyesi) tarzının özellikleri görülür.
Hikâyelerde sade, anlaşılır bir dil kullanılmıştır. Bu dönemde, toplumsal faydayı (toplum için sanat) esas alan eserler yazılmıştır.
Millî Edebiyat sanatçılarının eser vermeye devam ettiği Cumhuriyet Dönemi’nin ilk yıllarında daha çok, gözlemci gerçekçiliğe dayalı hikâyeler yazılmıştır.
Bu dönemde bazı sanatçılar hikâyelerinde toplumsal konuları, Cumhuriyet devrimlerini, yeni kurum ve değerleri konu alırken bazıları da bireyin iç dünyasını esas alan hikâyeler yazmıştır
√ Türkiye’nin gerçeklerine eğilme söz konusudur.
√ Toplumsal bozuklukların giderilmesi için öneriler getirilir.
√ Kurtuluş Savaşı’na katılan halk ve aydınlar, yeni döneme ayak uydurmaya çalışan çıkarcılar ve işbirlikçiler işlenir.
√ Toplumdaki değişmelerin, Batılılaşmayı yanlış anlamanın yıkıcı etkileri anlatılır.
EN ÇOK:
Birinci Dünya Savaşı, Milli Mücadele, Atatürk ilke ve inkılapları, halkın yaşam tarzı, ahlak bozuklukları, yanlış Batılılaşma, halkla aydın arasındaki ilişkiler konu edilmiştir

BU DÖNEMDEKİ BAZI YAZARLAR
 REŞAT NURİ GÜNTEKİN (1889-1956)
Yazar Çalıkuşu romanıyla tanınmıştır.
Eserlerinde güçlü bir gözlemciliğe dayanan realizm ve canlı bir üslup vardır.
Eserlerinde yurdun çeşitli yerlerindeki olumlu-olumsuz görünümleri, yanlış Batılılaşmayı, batıl inanışları kişisel duygularıyla birleştirerek anlatmıştır. Bozulan insani değerleri ve ahlak yapısını işlemiştir.
Öğretmen ve müfettişken gezdiği Anadolu’yu, gördüklerini, duyduklarını, gelenekleri, toplumsal sorunları, kendine özgü tipleri derine inmeyen bir gözlemle anlatır. Sade bir dili vardır.
Anadolu gezileri sırasındaki gözlemlerini “Anadolu Notları” adıyla kitap haline getirmiştir

ESERLERİ:
Roman: Çalıkuşu, Yaprak Dökümü, Damga, Dudaktan Kalbe, Akşam Güneşi, Bir Kadın Düşmanı, Yeşil Gece, Kızılcık Dalları, Eski Hastalık, Değirmen, Miskinler Tekkesi, Harabelerin Çiçeği, Kavak Yelleri, Son Sığınak, Kan Davası, Gizli El
Hikâye: Tanrı Misafiri, Sönmüş Yıldızlar, Leyla ile Mecnun, Olağan İşler
Gezi Yazısı: Anadolu Notları

 MEMDUH ŞEVKET ESENDAL
Türk edebiyatında Çehov tarzı öykünün ilk temsilcisidir.
Sıradan kişilerin günlük yaşamda dikkat çekmeyen yönlerini anlattığı öyküleri ile tanınır.
Toplumun aksayan yanlarını, insanların psikolojik sorunlarını ruhsal durumlarını ele almıştır.
Eserlerinde realizm etkilidir. Sade bir dili vardır.
Kişilerini daha çok İstanbul Aksaray’daki orta tabakadanseçmiştir.
Eserleri:
Öykü Roman:
• Otlakçı Ayaşlı ve Kiracıları
• Hava Parası Miras
• İhtiyar Çilingir Vassaf Bey
• Mendil Altında
 REFİK HALİT KARAY
Anadolu’ya açılmış Anadolu insanının hayatını ele almış halkın sorunlarını devrin şartlarına bağlı olarak anlatmıştır.Kahraman olarak “Anadolu kadınları, kasaba memurları, köylüler ve köy imamları”nı seçmiştir.
Karakter tahlilleriyle bu türün başarılı örneklerini vermiştir.
Hikâye ve romanlarını üstün gözlem yeteneğiyle oluşturmuştur. Olay ve kişileri en ince ayrıntısına kadar yansıtmıştır.’’Kirpi’’ takma adını kullanmıştır.
Eserleri:
• Memleket Hikayeleri (1919)
• Gurbet Hikayeleri
 YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU
Realist bir yazardır. Cumhuriyet döneminde de eserler vermiştir. “Yaban” isimli roman, yazarın en ünlü eseridir.
Toplum için sanat anlayışına bağlıdır.
Türk toplumunun yaşantısı ve sorunları, romanlarının başlıca temalarıdır. Bir Serencam’daki ilk hikâyeleri dışında bütün romanlarını ve hikâyelerini sosyal temalara dayandırdı. Eserlerinde sağlam bir gözlem ve sağlam bir teknik vardır.
Eserlerinde; Türk toplumunun Tanzimat’tan başlayıp Cumhuriyet dönemini de kapsayan yaşantısını yansıtmıştır.

ESERLERİ:
Roman: Yaban, Kiralık Konak, Hüküm Gecesi,_ Nur Baba, Ankara, Sodom ve Gomore, Panorama I-II, Bir Sürgün, Hep O Şarkı
Mensur Şiir: Erenlerin Bağından, Okun Ucundan
Hikâye: Bir Serencam, Milli Savaş Hikâyeleri, Rahmet Hikâyeler
Anı: Zoraki Diplomat, Anamın Kitabı, Vatan Yolunda, Politikada 45 Yıl, Gençlik ve Edebiyat Hatıraları
Tiyatro: Nirvana, Veda, Sağanak, Mağara

 Cumhuriyet Dönemindeki Hikaye ve Romanların Sınıflandırılması:
A.Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdürenler
B. Toplumcu Gerçekçiler
C. Bireyin İç Dünyasını Esas Alanlar
D. Modernizmi Esas Alanlar
 Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdürenler ve Özellikleri:
Milli Edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren roman ve hikayelerin genel özellikleri:
√ Birinci Dünya Savaşı, Milli Mücadele dönemi, Atatürk ilke ve inkılaplarının Anadolu insanına benmsetilmesi, halkın yaşam tarzı, ahlak bozuklukları, yanlış Batılılaşma, halkla aydın arasındaki ilişkiler konu edilmiştir.
√ Cumhuriyet’le birlikte siyasi, ekonomik ve toplumsal hayattaki değişimler ele alınmıştır.
√ Anadolu’ya açılma, Anadolu’yu görüp anlatma ve Anadolu insanını konu edinme öne çıkmıştır.
√ Eski-yeni çatışması, köy ve kasaba insanının çelişkileri, tarihi konular işlenmiştir.
√ Batıl inançlar ve hurafeler eleştirilmiştir.
√ Doğu-Batı karşılaştırılmaları yapılmıştır.
√ Halkın sıkıntıları, aydın-halk çatışması işlenmiştir.
√ Konuşma diline yakın sade bir dil tercih edilmiştir.
√ Realizm akımının etkisinde kalınmıştır.
 Toplumcu Gerçekçi roman ve hikayelerin genel özellikleri:
√ Yazarlar görüşlerini toplumla paylaşabilmek, halkı aydınlatmak için eserleri araç olarak kullanır.
√ Halkı aydınlatmak düşüncesiyle belirli bölgeler özellikle konu edilir.
√ Yurt gerçeklerini anlatmak, edebiyatçının sosyal bir sorumluluğu olarak değerlendirilir.
√ Anadolu coğrafyası, halkın sorunları, köy hayatı, köylülerin sorunları ele alınır.
√ Büyük şehirlere göçün ortaya çıkardığı problemler ve sosyalizm üzerinde durulur.
√ Konuşma dili kullanılır, kahramanları bölgesel ağızlarına göre konuşturulur.
√ Kişiler iç ve dış yönleriyle tasvir edilir.
√ Olaylar ve kişiler bir düşünceyi doğrulamak veya haklı göstermek üzere düzenlenir.
√ Sanat toplumdur içindir, anlayışı egemen olur.
√ Toplum sorunlarına çözüm önerileri sunulur.
 ORHAN KEMAL
Türk edebiyatına işçi sınıfını getiren yazarlardandır.
Hikâyelerinde yaşadığı bölge olan Çukurova’da çalışan ırgatların, fabrikadaki işçilerin, köyden kente göç edenlerin geçim sıkıntısını ve yaşam koşullarını; güçlülerin zayıfları ezmesini gerçekçi bir şekilde işlemiştir.
Hızlı olay akışı ve devingenliğin ön planda olduğu yapıtlarında diyaloglara ağırlık vermiştir.
Ekmek Kavgası adlı hikâyesi ile tanınmıştır.
ÖYKÜ: ROMAN
• Ekmek Kavgası Baba Evi
• Çamaşırcının Kızı Avare
• 72. Koğuş Cemile
• Kardeş Payı Bereketli Topraklar Üzerine
• Mahalle Kavgası 1963, Hanımın Çiftliği
 KEMAL TAHİR
Halkın konuşma diliyle İstanbul Türkçesini hikâyelerinde başarılı bir şekilde kullanmıştır.
HikâyelerEserlerinde kişilerini yörelerinin ağzıyla konuşturur.
Hikâyelerini Göl insanları isimli kitabında bir araya getirmiştir.
Törelere bağlı köy düzeni ve sorunlarını incelemiş ve eleştirmiştir.
ESERLERİ Roman:
• Sağırdere (1955) Esir Şehrin Mahpusu (1961) Yorgun Savaşçı (1965)
• Devlet Ana (1967
• Kör Duman Rahmet Yolları Kesti
• Esir Şehrin İnsanları (1956)

 Bireyin İç Dünyasını Esas Alanlar:
.Bireyin iç dünyasını esas alan eserlerin genel özellikleri:
√ İnsan realitesinin psikolojik yönleri ele alınır.
√ Olay örgüsü insanın iç dünyasını yansıtmak amacıyla kurulur.
√ Çehov tarzı durum hikayeleri yazılmıştır.
√ Dil ve anlatım bakımından seçkinci, mükemmeliyetçi bir anlayış hakimdir.
√ Zaman, psikolojik problemler, hastalık, bireysel bunalım, Doğu-Batı problemi, kaçış, değer yargıları gibi konular ele alınır.
√ Özellikle iç konuşma, bilinç akımı gibi teknikler kullanılır.
√ Yalın bir dil kullanılır.

 HALİKARNAS BALIKÇISI (CEVAT ŞAKİR KABAAĞAÇLI)
Asıl adı Cevat Şakir Kabaağaçlı’dır.
Yazılarında çok sevdiği Bodrum’un antik çağlardaki ismi olan Halikarnasos’tan esinlenerek Halikarnas Balıkçısı takma adını kullandı..
İlk öyküleri 1920’li yılardan başlayarak yayınlandı. Cumhuriyet’in ilanından sonra asker kaçaklarıyla ilgili bir yazısı yüzünden Bodrum’a sürüldü. 1.5 yıl Bodrum’da kaldı. Cezasının son yarısını İstanbul’da geçirdi. Yeniden yürekten bağlandığı Bodrum’a döndü. 1947’den itibaren çocuklarının eğitimi için İzmir’e yerleşti. Ölümünden sonra da kendi eseri olan Bodrum’a gömüldü. Mezarı Bodrum’dadır.

ROMAN: ÖYKÜ:
 Aganta Burina Burinata (1946) Ege Kıyılarından
 Ötelerin Çocuğu (1956) Merhaba Akdeniz
 Uluç Reis (1962) Egenin Dibi
 Turgut Reis (1966) Gülen Ada
 Deniz Gurbetçileri (1969)
 YUSUF ATILGAN
Romanlarında yalnızlık ve psikolojik yabancılaşma konularını işlemiştir.
Köyü anlatan öykülerinde, kırsal kesimin geleneksel yaşamından kesitler sunar; şehri anlatan öykülerinde ise hali hazırdan duyulan bıkkınlık ve düzene uyumsuzluk yer alır.
Hikâyelerinde bireyin iç dünyasını yansıtan yazar; bilinç akışı ve iç konuşma tekniklerini, kurguyu dili ve imgeleri başarılı bir şekilde kullanmıştır.
• Roman: Aylak Adam, Anayurt Oteli
• Öykü: Bodur, Minareden Öte

 Modernizmi Esas Alanlar:
Modernizmi Esas alan eserlerin genel özellikleri:
√ Geleneksel olanı günün anlayışına uydurma, yerleşik ve alışılmış olanı yeni olana tabi kılma eğilimi vardır.
Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarının insanlık üzerindeki yıkıcı etkileri modernizmin doğuşunda etkili olmuştur. İnsan, yaşadığı dünyada hep acılarıyla baş başa kalmış ve yalnızlıktan kurtulamamıştır.
√ Geleneksel anlatım ve yapı reddedilir.
√ Bireyin bunalımları ve toplumla olan çatışmaları anlatılır.
√ Anlatımda şiire has bir söyleyiş söz konusudur.
√ Kişilerin toplum içindeki yer ve değerinden çok psikolojik özellikleri öne çıkarılır.
√ Diyalog ve hikaye etme yerine bilinç akışı tekniği kullanılır.

 SAİT FAİK ABASIYANIK
Durum hikayesinin edebiyatımızdaki en önemli temsilcisidir.
İstanbul öykücüsü olarak tanınır. İstanbul’un kenar mahallelerinde, deniz kıyılarında balıkçıların arasında, köprü altında, tünele dolaşan sanatçı buralarda karşılaştığı insanları hikâyelerinde anlatmıştır.
Hikâyelerinde özellikle İstanbul’un her yerde karşımıza çıkabilecek alt tabaka insanlarına, balıkçılara, toplum çarkının dışına atılanlara, hiç önemsenmeyen kişilere, işsizlere, yoksullara, avarelere, serserilere çokça rastlanmaktadır. Onun şahısları kendi deyişiyle “Birtakım İnsanlar”dır.
Sanat kaygısından uzak bir dille yazmış,son derece sade bir dil kullanmıştır.
Eserleri:
Öykü: Semaver, Sarnıç, Şahmerdan, Lüzumsuz Adam, Havada Bulut, Kumpanya, Az Şekerli, Son Kuşlar, Havuz Başı, Tüneldeki Çocuk, Alemdağ’da Var Bir Yılan
Roman: Kayıp Aranıyor, Medar-ı Maişet Motoru (Birtakım İnsanlar)

Bu yazının kalıcı bağlantısı http://www.dersedebiyat.com/index.php/2018/10/cumhuriyet-doneminde-roman-ve-hikaye/

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Araç çubuğuna atla